Lentekriebels na 2023: wat veranderde er en wat niet?

Lentekriebels na 2023: is er iets veranderd? Drie edities later is het beeld gemengd. Rutgers paste vooral de communicatie met ouders aan, niet de thema's in het lespakket. Scholen ervaren meer weerstand dan ooit, de politiek verlegde de aandacht naar nieuwe kerndoelen en de rechter trok een grens rond desinformatie. Wat er sinds de ophef wel en niet veranderde, met cijfers en bronnen.

Wat Rutgers aanpaste, en wat niet

Direct na de editie van 2023 kondigde Rutgers aan het lespakket 'Kriebels in je buik' te herzien, zodat scholen ouders makkelijker konden informeren, met specifieke informatie voor ouders bij elke les. In 2024 lanceerde de organisatie een aparte informatiewebsite voor ouders, seksueleopvoeding.info, en benadrukte Rutgers-deskundige Elsbeth Reitzema bij de start van de week dat ouders 'vooraf goed geïnformeerd' moeten zijn over wat op school wordt behandeld. De handleiding voor scholen voor de Week van de Lentekriebels (editie 2024) en de huidige projectpagina op seksuelevorming.nl zetten ouderinformatie centraal: informeer ouders ruim voor de week over de lesinhoud en de visie van de school, via een brief of een ouderavond, en schakel de GGD in voor ondersteuning. De oude site weekvandelentekriebels.nl verwijst inmiddels door naar seksuelevorming.nl.

Wat niet veranderde, is de inhoud van het pakket op hoofdlijnen. Rutgers omschrijft 'Kriebels in je buik' nog steeds als een lespakket over het lichaam, gender, relaties, seksualiteit, wensen, puberteit, media, consent en seksuele weerbaarheid, in een doorlopende leerlijn van groep 1 tot en met 8. Wij hebben geen aankondiging gevonden dat thema's als genderidentiteit uit de onderbouwlessen zijn gehaald. Het Nederlands Jeugdinstituut erkende de methode op 16 februari 2023, een maand voor de ophef, als 'goed onderbouwd'; dat betekent theoretisch onderbouwd, maar niet op effectiviteit onderzocht. De 56 lessen worden volgens het NJi regelmatig bijgesteld op basis van feedback van leerkrachten en een herbeoordeling loopt. Wat er per groep in de lessen zit, staat in ons overzicht van de lesinhoud per groep.

Deelname in 2024, 2025 en 2026

De jaarthema's na 2023 waren opvallend minder beladen. In 2024 (4 tot en met 8 maart, negentiende editie) stond de week in het teken van 'Weerbaar online', met materiaal dat Rutgers ontwikkelde met Offlimits, het Nederlands Jeugdinstituut, Bureau Jeugd & Media en De Kindertelefoon. In 2025 (31 maart tot en met 4 april) vierde de week haar twintigjarig bestaan. Voor 2026 (23 tot en met 27 maart) koos Rutgers het thema 'Respect', over gelijkwaardigheid, grenzen en nee zeggen.

Over de deelname bestaan twee soorten cijfers, en die moet je uit elkaar houden. Rutgers meldde voor 2023 ongeveer 2.800 deelnemende scholen en bijna 28.000 gegeven lessen uit 'Kriebels in je buik'. Voor latere jaren publiceerde Rutgers vooral percentages uit schoolleidersonderzoek: in 2024 sprak CNV Onderwijs op basis van Rutgers van ongeveer 40 procent van de basisscholen; het onderzoek van Rutgers en DUO Onderwijsonderzoek & Advies onder 426 schoolleiders (maart 2025) kwam uit op 36 procent deelname in 2025, tegen 43 procent in 2022. In de aanloop naar 2026 noemden Rutgers en de Rijksoverheid opnieuw 'ongeveer 36 procent' van de scholen. Het aantal scholen dat relationele en seksuele vorming geeft, steeg in datzelfde onderzoek juist van 92 naar 96 procent: scholen doen het dus vaker, maar minder vaak via de projectweek van Rutgers. Exacte aantallen gegeven lessen voor 2024 tot en met 2026 heeft Rutgers voor zover wij konden nagaan niet gepubliceerd.

Meer weerstand van ouders

Het duidelijkste meetbare effect van 2023 zit bij de ouders. In het onderzoek van Rutgers en DUO uit maart 2025 zei 46 procent van de schoolleiders in het afgelopen jaar weerstand van ouders te hebben ervaren tegen relationele en seksuele vorming; in 2022 was dat 19 procent. Ruim een derde van de schoolleiders zag de weerstand de laatste jaren toenemen. Meestal ging het om een kleine groep van één tot vijf ouders per school, die vroegen hun kind uit bepaalde lessen te houden, het kind thuishielden of in enkele gevallen van school haalden. Als redenen noemden schoolleiders angst, culturele achtergrond, geloofsovertuiging, de media-aandacht en de opvatting dat het kind te jong is. In een klein deel van de gevallen werden leerkrachten of directeuren bedreigd. Ruim de helft van de scholen (55 procent) paste niets aan naar aanleiding van de weerstand; ongeveer een kwart ging het gesprek aan met ouders.

De rol van School & Veiligheid en de Onderwijsinspectie

Twee instanties kregen na 2023 een duidelijker plek in het gesprek tussen scholen en ouders. Stichting School & Veiligheid, die met steun van het ministerie van OCW scholen ondersteunt bij sociale veiligheid, biedt een adviespunt voor schoolleiders en leerkrachten, een handreiking voor een ouderavond over relaties en seksualiteit, gesprekskaartjes over aanraken en grenzen, en een 'Kijkroute' met klassenbeelden voor teamreflectie. De stichting adviseert scholen ouders te behandelen als 'gelijkwaardige pedagogische partners', zorgen serieus te nemen en tegelijk helder te zijn over de eigen kernopdracht. Op de site beschrijft een schoolleider hoe hij met hulp van School & Veiligheid na onrust over seksuele vorming 'de rust op school en het vertrouwen van ouders wist terug te winnen'.

De Onderwijsinspectie houdt toezicht op de kerndoelen, niet op afzonderlijke lespakketten. Dat was in 2023 zo en is niet veranderd. De inspectie ontving destijds enkele tientallen telefoontjes en berichten van ouders en verwees hen naar de school en het bestuur als eerste aanspreekpunt; wie er met de school niet uitkomt, kan de klachtenprocedure van de school volgen. Die klachten worden niet centraal geregistreerd, waardoor er geen landelijk beeld is van het aantal formele klachten over seksuele vorming. Welke mogelijkheden ouders hebben, staat in de rubriek Rechten van ouders.

Politieke vervolgstappen: van Kamervragen naar kerndoelen

De directe politieke nasleep bleef beperkt tot schriftelijke vragen. Minister Wiersma beantwoordde in mei en juni 2023 de vragen van Van Haga en Baudet en hield vast aan drie uitgangspunten: kerndoel 38 is verplicht, de invulling is aan de school, en de overheid is geen eigenaar van lesmateriaal. De subsidie aan Rutgers via VWS bleef intact. In de Voortgangsrapportage Seksuele Gezondheid van mei 2024 herhaalde het kabinet dat 'de overheid geen invloed heeft op hoe scholen invulling geven aan relationele en seksuele vorming of op de inhoud van lespakketten', en dat het de week financiert via de instellingssubsidie aan Rutgers. Een Kamermeerderheid voor het intrekken van die subsidie of voor een verbod op de projectweek is er in de jaren daarna niet gekomen.

De echte politieke verschuiving zit in de herziening van de kerndoelen. SLO leverde in juli 2025 in opdracht van OCW de definitieve conceptkerndoelen burgerschap op. Daarin staat voor het primair onderwijs kerndoel 20B: de leerling verkent hoe die kan omgaan met diversiteit in de samenleving, waaronder het 'beschrijven van aspecten van diversiteit: godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap en seksuele gerichtheid' en het 'verkennen van de eigen identiteit ten aanzien van aspecten van diversiteit'. Het document plaatst de 'relationele en seksuele ontwikkeling' van leerlingen uitdrukkelijk bij het leergebied mens en maatschappij, waarvan de definitieve conceptkerndoelen eind 2025 werden opgeleverd. Volgens de Kamerbrief van 4 september 2025 is de beoogde inwerkingtreding 1 augustus 2027; tot die tijd blijft het huidige kerndoel 38 uit 2012 gelden. Voor ouders is de relevante vraag of 'geslacht' in het nieuwe kerndoel gaat over sekse of ook over genderidentiteit; de tekst laat dat open. Hoe gender in het bredere onderwijsbeleid landt, volgt zustersite genderopschool.nl.

De rechter trekt een grens rond desinformatie

Een verandering die in 2023 nog ondenkbaar leek: de verspreiders van de zwaarste beschuldigingen zijn door de rechter teruggefloten. Toen Civitas Christiana in maart 2025 het 'Zwartboek Lentekriebels' verspreidde, spande Rutgers een kort geding aan. De rechtbank Midden-Nederland oordeelde op 17 april 2025 dat het verbinden van Rutgers aan pedofilie en de beschuldiging van het seksualiseren van kinderen onrechtmatig zijn, omdat passages uit het lesmateriaal 'onvolledig, onjuist en misschien zelfs wel misleidend' waren aangehaald en Civitas geen enkel bewijs leverde. Het Zwartboek mocht niet verder worden verspreid en moest worden gerectificeerd. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bevestigde dat verbod in mei 2026 en woog mee dat Civitas kon verwachten dat de beschuldigingen ernstige gevolgen voor Rutgers-medewerkers zouden hebben. De rechter benadrukte wel dat kritiek op de lessen en op Rutgers is toegestaan; het gaat om onjuiste feitelijke beschuldigingen. Hoe het in 2023 zo ver kon komen, staat in onze reconstructie van de ophef van 2023.

Hoe scholen nu omgaan met ouders en keuzevrijheid

In de praktijk is het gesprek met ouders verschoven van achteraf naar vooraf. Scholen die meedoen, sturen vaker een ouderbrief met de thema's per groep, organiseren een ouderavond met de GGD of leggen het lesmateriaal ter inzage. De medezeggenschapsraad, waarin ouders zitting hebben, kan de keuze voor een methode agenderen. Tegelijk laat het onderzoek van 2025 zien dat de meeste scholen hun programma niet aanpassen als er bezwaren komen: 55 procent deed niets, een kwart voerde gesprekken. Een landelijk recht om een kind van afzonderlijke lessen af te melden is er nog steeds niet; of een school dat toestaat, is maatwerk. Dat betekent dat de ruimte voor ouders vooral zit in het moment vóór de week: vragen welke methode de school gebruikt, welke lessen in welke groep worden gegeven en hoe de school omgaat met vragen over gender. Praktische tips daarvoor staan in ons artikel over het gesprek met school.

Weging: wat 2023 wel en niet veranderde

De ophef van 2023 heeft Rutgers niet van koers doen veranderen, maar wel van toon. De thema's in het lespakket, inclusief gender in de onderbouw, zijn gebleven; de informatie aan ouders is verbeterd en de jaarthema's werden neutraler. De deelname aan de projectweek daalde volgens Rutgers' eigen onderzoek van 43 naar 36 procent, terwijl seksuele vorming als zodanig op vrijwel alle scholen wordt gegeven. De weerstand van ouders verdubbelde ruim, maar blijft per school meestal beperkt tot een handvol gezinnen. De politiek koos niet voor ingrijpen in subsidie of programma, maar schreef diversiteit, inclusief geslacht en seksuele gerichtheid, steviger in de nieuwe kerndoelen die vanaf 2027 gaan gelden. En de rechter maakte duidelijk waar kritiek ophoudt en laster begint.

Voor ouders die zich zorgen maken over genderidentiteitslessen aan jonge kinderen is de conclusie dubbel. De grofste beweringen van 2023 zijn ontkracht en herhalen helpt niemand. Maar de inhoudelijke vraag die eronder lag, is niet beantwoord door Rutgers, niet door de minister en ook niet door de rechter: die vraag ligt nog altijd bij de school, en dus bij het gesprek dat ouders daar voeren.